รู้จักเม็ด PET พลาสติกทำขวดน้ำและข้อควรระวังใช้ซ้ำ

ไขข้อข้องใจเรื่อง "ขวดน้ำพลาสติก" ใกล้ตัว: ตากแดดแล้วน้ำเสียไหม? กรอกน้ำแช่ตู้เย็นซ้ำได้กี่ครั้ง?

เวลาเราหยิบขวดน้ำดื่มขึ้นมาเปิดกิน เคยสงสัยไหมครับว่าเจ้าขวดใสกิ๊งที่เราถืออยู่นี้ทำมาจากอะไร? แล้วที่ใครๆ ชอบพูดกันว่า "อย่ากินน้ำขวดที่ลืมไว้ในรถตากแดดนะ" หรือ "อย่าเอาขวดน้ำมากรอกซ้ำบ่อยๆ" จริงๆ แล้วมันเกิดอะไรขึ้นกับน้ำข้างในกันแน่ วันนี้เรามาคุยกันแบบเข้าใจง่ายๆ ไม่ต้องพึ่งศัพท์เคมีปวดหัวกันครับ

1. เม็ด PET ที่ใช้ทำขวดน้ำ คืออะไรกันแน่? ✨
ถ้าเราไปดูต้นกำเนิดของขวดน้ำใสๆ ก่อนจะมาเป็นขวด หน้าตาของมันจะเป็น "เม็ดพลาสติกเล็กๆ สีขาวขุ่นหรือใส" ขนาดพอๆ กับเม็ดข้าวสารหรือเม็ดถั่วเขียว ที่โรงงานเรียกว่า เม็ด PET (พีอีที) ครับ

ความพิเศษของเม็ดพลาสติกชนิดนี้คือ เขาถูกออกแบบมาให้เป็น "เกรดอาหาร (Food Grade)" โดยเฉพาะ ขั้นตอนการทำก็น่าสนุกมาก คือโรงงานจะเอาเม็ดพวกนี้ไปหลอมละลาย แล้วฉีดออกมาเป็นแท่งพลาสติกหนาๆ คล้ายหลอดทดลองวิทยาศาสตร์ก่อน จากนั้นค่อยเป่าลมร้อนอัดเข้าไปจนพองออกเป็นขวดน้ำใสปิ๊งอย่างที่เราเห็นกัน (เหมือนเป่าลูกโป่งเลยครับ)

 
พลาสติกชนิดนี้ถ้าพลิกดูใต้ก้นขวด จะเห็นสัญลักษณ์ลูกศรสามเหลี่ยมและมี เลข 1 อยู่ตรงกลาง ข้อดีของเขาคือ ใส สะอาด น้ำหนักเบา ตกไม่แตก และกักเก็บน้ำได้ดีมากครับ

2. ลืมขวดน้ำตากแดดไว้ รสชาติเปลี่ยนไหม? สีเปลี่ยนหรือเหม็นเปรี้ยวหรือเปล่า? ☀️
หลายคนต้องเคยลืมขวดน้ำไว้ในรถที่จอดตากแดดร้อนๆ พอหยิบมาดื่มแล้วรู้สึกว่ารสชาติแปลกไปใช่ไหมครับ มาดูกันทีละข้อเลยว่าเกิดอะไรขึ้นบ้าง:

รสชาติและกลิ่นเปลี่ยนไหม?

เปลี่ยนแน่นอนครับ! พอขวดพลาสติก PET เจอความร้อนสูงหรือแสงแดดจัดๆ ตัวพลาสติกจะคลายสารธรรมชาติตัวหนึ่งที่ซ่อนอยู่ในเนื้อพลาสติกออกมาปนกับน้ำ (ชื่อว่าสาร อะเซทัลดีไฮด์) แม้ปริมาณจะน้อยมากจนไม่ได้เป็นพิษร้ายแรงต่อร่างกายในทันที แต่สารตัวนี้มีกลิ่นเฉพาะตัวคล้ายผลไม้สุกอมเปรี้ยวหรือกลิ่นพลาสติกอ่อนๆ พอน้ำโดนแดดปุ๊บ เวลาดื่มเราเลยจะรู้สึกว่า น้ำมีรสชาติแปลกๆ มีกลิ่นตุๆ หรือรู้สึกเปรี้ยวปลายลิ้น นั่นเองครับ
ทำไมบางขวดถึงเหม็นบูดหรือเหม็นเปรี้ยวแรงมาก?

ถ้าเป็นขวดที่ "ยังไม่เคยเปิดฝา" กลิ่นจะออกแนวพลาสติกตากแดดเฉยๆ ครับ แต่ถ้าเป็นขวดที่ "เปิดยกดื่มแล้ว" น้ำลายและแบคทีเรียจากปากเราจะลงไปอยู่ในน้ำ พอเจออากาศร้อนอบอ้าวในรถ แบคทีเรียจะเติบโตเร็วเหมือนติดจรวด ทำให้น้ำบูดและส่งกลิ่นเหม็นเปรี้ยวหรือเหม็นตุจริงๆ ครับ แบบนี้ห้ามดื่มต่อเด็ดขาด!
ตากแดดแล้วสีของน้ำจะเปลี่ยนไหม?

น้ำจะไม่เปลี่ยนสีครับ ต่อให้ตากแดดจนน้ำร้อน น้ำเปล่าในขวดที่ปิดสนิทก็จะยังใสเหมือนเดิม แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่เห็นน้ำเริ่มขุ่น มีตะกอน หรือออกสีเขียวๆ นั่นแปลว่าขวดถูกเปิดแล้ว และมีเชื้อราหรือตะไคร่น้ำแอบเจริญเติบโตอยู่ข้างในครับ
3. ขวดน้ำที่ใช้แล้ว เอามากรอกน้ำแช่ตู้เย็นซ้ำได้ไม่เกินกี่ครั้ง? ❄️
เชื่อว่าแทบทุกบ้านต้องมีขวดน้ำดื่มที่ใช้หมดแล้ว เอามากรอกน้ำประปาต้มหรือน้ำกรองเรียงใส่ตู้เย็นไว้ใช่ไหมครับ?

ต้องบอกความจริงก่อนว่า ขวดพลาสติก PET (เลข 1) เขาออกแบบมาให้ "ใช้ครั้งเดียวทิ้ง" เป็นหลักครับ แต่ถ้าถามว่าในชีวิตจริงเรานำมากรอกน้ำสะอาดแช่ตู้เย็นซ้ำได้ไหม? คำตอบคือ ทำได้ครับ แต่ไม่ควรใช้ซ้ำเกิน 2–3 ครั้ง (หรือใช้ต่อเนื่องไม่เกิน 1 สัปดาห์) ด้วยเหตุผลง่ายๆ ดังนี้ครับ:

ปากขวดแคบ ล้างทำความสะอาดยาก : เราไม่สามารถล้วงฟองน้ำลงไปขัดก้นขวดได้ ทำได้แค่ใส่น้ำยาล้างจานแล้วเขย่าๆ ซึ่งบางทีคราบเมือกหรือแบคทีเรียยังเกาะอยู่ตามซอกเกลียวฝาขวด
รอยยับและรอยขีดข่วนคือบ้านของเชื้อโรค : ขวดน้ำพวกนี้เนื้อบางมาก พอเราบีบขวดจับขวดบ่อยๆ จะเกิดรอยยับหรือรอยขีดข่วนเล็กๆ ที่มองไม่เห็น ซึ่งเชื้อโรคชอบไปแอบซ่อนตามรอยแยกพวกนี้แหละครับ
ทริคปลอดภัยเวลาใช้ขวดซ้ำ:

ถ้าขวดนั้นคุณ ยกดื่มจากปากขวดโดยตรง แนะนำว่าหมดแล้วทิ้งเลย ไม่ควรเอามากรอกซ้ำให้คนในบ้านดื่มต่อครับ
ถ้าเทใส่แก้วดื่มอย่างเดียว ก่อนกรอกน้ำใหม่ให้กลั้วล้างด้วยน้ำยาล้างจานและล้างน้ำเปล่าให้สะอาด
หากสังเกตว่าขวดเริ่ม ขุ่น บุบยับเยิน หรือมีกลิ่นแปลกๆ ให้โยนลงถังรีไซเคิลได้เลยทันที และถ้าอยากกรอกน้ำแช่ตู้เย็นใช้ยาวๆ แนะนำให้ลงทุนซื้อขวดน้ำดื่มแบบพลาสติกเนื้อแข็งที่ใช้ซ้ำได้ (มักเขียนว่า BPA Free หรือเป็นพลาสติกเลข 5 / ขวดแก้ว) จะปลอดภัยและคุ้มค่ากว่าเยอะเลยครับ